عباس اقبال آشتيانى
299
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
محتاج به حكم قانون الامور را مىديدند و از روى آن حكم لازم را استخراج مىكردند و اگر باقتضاى زمان و مكان و اشخاص ايراد تغييراتى در صورت حكم لازم مىشد آنها را ابتدا بر كاغذى علىحده نوشته بعرض مىرساندند و پس از تصويب ايلخان در حكم وارد مىكردند و به اين شكل صورت احكام و يرليغها متحد شد و كار اختلاف عبارات و مضامين در موارد يكسان از ميان برخاست . قبل از غازان پائيزههائى را كه بحكام مىدادند پس از عزل ديگر آنها را از ايشان نمىگرفتند به همين جهت حكام معزول مدّتها بوسيلهء آن تحكم مىكردند غازان امر داد كه جميع پائيزههاى سابق را جمع كردند و جهت سلاطين و ملوك و حكام و شحنگان از نو پائيزهاى بزرگ ساختند كه بر روى آنها نقش سر شير و اسم كسى كه پائيزهاى به او داده مىشد رسم بود و در دفترى نام اين اشخاص را ثبت مىكردند و پس از عزل آنها را از ايشان پس مىگرفتند و براى حكام جزء پائيزههائى كوچكتر ترتيب دادند و شغل ساختن پائيزه را يك نفر زرگر امين كه ملازم اردو بود برعهده داشت و او سكهاى مخصوص ساخته بود كه در حضور نواب غازانى بهر كس پائيزهاى داده مىشد آن را بر آن مىزد تا كسى بتقلب پائيزه نسازد . جهت ايلچيان نيز پائيزهاى مخصوص درست كردند كه آن را در مدت مأموريت در دست داشته باشند و پس از مراجعت مسترد دارند . 10 - غازان بموجب حكمى شرب شراب و بدمستى در شارع عام را قدغن كرد و مقرر نمود كه متمرد را در گذرگاهها بگردانند و بر درخت بياويزند « 1 » و يرليغها متواتر بولايات فرستاد و مردم را از تكلم بسخنان كفرآميز منع فرمود و امر داد كه هيچكس بعدها در پيشرفتهائى كه نصيب شخص او يا اردوئى كه جزء آن است مىشود كفايت و كاردانى خود را دخيل نشمارد بلكه همهء توفيقها را از خداوند بداند و بر خلاف هر شرى را كه از وجود او زايد آن را به كسى جز خود منسوب ندارد به همين شكل حكمى داد كه در عقد ازدواجها ميزان كابين عروسان را تنزل داده به نوزده دينار و نيم تعيين كنند تا اگر بين زن و شوهر توافق حاصل نشود امر طلاق بواسطهء گرانى كابين مشكل نگردد .
--> ( 1 ) - اين درخت را در شيراز عامهء مردم عروس مستان مىگفتند ( وصاف ص 387 )